Bu yazı genel bilgi içerir; tanı ve tedavi için çocuk doktoru, çocuk psikiyatristi, dil ve konuşma terapisti gibi uzmanlara danış.
Duygu kartları, üzerinde yüz ifadeleri ya da duygu isimleri bulunan basit kartlardır; çocuğun "ne hissediyorum?" sorusuna kelime bulma pratiği yapmasını sağlar. Duygu kartları etkinliği için pahalı bir set gerekmez: A5 kâğıt, kalem ve on dakika yeter.
Küçük çocuk için duygu, bedende bir sıkışma, bir bağırma ya da bir gözyaşı olarak yaşanır; adı konmadan kalabilir. Oyun, duyguya isim koymayı baskısız bir ortamda denemenin kolay yolu. Aşağıda kartı nasıl yapacağını, hangi oyunları oynayabileceğini ve yaşa göre nelere dikkat edeceğini bulacaksın.
Duygu kartları nasıl yapılır?
Çocukla birlikte yapmak, kartı oyunun parçası yapar. Önce altı temel duyguyla başla: mutlu, üzgün, kızgın, korkmuş, şaşırmış, utanmış. Daha küçük çocukta ilk üçü yeter.
- Kâğıdı 8-12 parçaya kes.
- Her karta bir yüz çiz; çocuk kendi çizsin, çizgi mükemmel olmak zorunda değil.
- Arkasına duygunun adını büyük harfle yaz (okuma bilen çocukta).
- İstersen bir kenara "bedenimde nerede hissediyorum?" için küçük bir ok işaretle: karın, göğüs, eller.
- Kartları bir zarfta ya da kutuda sakla; ortak bir yerde dursun.
Dergiden kesilmiş yüz fotoğrafları da işe yarar. Aynı duygunun farklı yüzlerde farklı göründüğünü görmek ayrı bir kazanç.
9 duygu oyunu çocuk için
1. Kartı çek, taklit et
Çocuk bir kart çeker ve o duyguyu yüzüyle ve bedeniyle gösterir. Sen tahmin edersin, sonra roller değişir. Gülmeye başlarsanız oyun işini yapıyor demektir.
2. Hangi duygu, ne zaman?
Kartı çek, "en son ne zaman böyle hissettin?" diye sor. Cevap vermek istemezse zorlama; sen kendi örneğinle başla: "Dün sıra beklerken kızgındım."
3. Duygu hava durumu
Sabah ya da akşam bir kart seç: "Bugün içimde yağmur mu, güneş mi var?" Rutin hâline gelince çocuk, günü anlatmanın kendi yolunu bulur.
4. Hikâye tamamlama
"Ayşe parkta sırasını beklerken biri öne geçti. Ayşe nasıl hissetti? Ne yapabilir?" Cevaplar kartlarla gösterilir. Hikâyeyi çocuğun kendi yaşadığı bir duruma benzetebilirsin.
5. Duygu dedektifi
Kitap ya da çizgi film karelerinde karakterin yüzüne bak; "Bence şaşırmış, çünkü gözleri büyük" gibi ipuçlarını birlikte bulun. Bu, duyguları tanıma etkinlikleri içinde en kolay evde uygulananlardan.
6. Sakinleşme kartı
Ayrı bir kart destesi: derin nefes, sıkıca sarılmak, soğuk su içmek, bir resim çizmek. Sakin bir anda çocukla birlikte seçin; kızgınken ilk kez tanıtmak işe yaramaz. Öfke anları için ayrıca çocuklarda öfke kontrolü etkinlikleri yazımıza bakabilirsin.
7. Duygu bingosu
Üçe üçlük tabloda duygu yüzleri olsun. Aile bir yaşanmışlığı anlatır ("bugün okulda şaşırdım"), çocuk ilgili kareyi işaretler. Tüm aile oynarsa duygudan bahsetmek normalleşir.
8. Ayna oyunu
Karşılıklı oturup birbirinizin yüz ifadesini taklit edin. Yavaş yavaş değiştirin; çocuk, yüzünün farklı duyguları nasıl gösterdiğini keşfeder.
9. Duygu heykeli
Birimiz heykel olur, duyguyu bedenle gösterir, diğeri hangi duygu olduğunu bulur. Hareketli çocuklar için iyi bir seçenek.
Yaşa göre duygu oyunları
| Yaş | Uygun etkinlik | Dikkat |
|---|---|---|
| 2-3 | Taklit, ayna oyunu, 3 duygu | Çok kısa tut; kelime yerine yüz ve beden |
| 4-5 | Kart çek-taklit et, hikâye tamamlama, duygu hava durumu | Cevabı zorlama, örnekle |
| 6-9 | Bingo, duygu dedektifi, sakinleşme kartı | Aynı duygunun farklı şiddetlerini konuş (biraz kızgın / çok kızgın) |
Küçük çocuklarla kart küçük parçalara bölünecekse yutma riskine karşı gözetimsiz bırakma; 0-3 yaşta yetişkin gözetimi şart. Genel olarak yaş grupları için sosyal duygusal gelişim etkinlikleri yazımızda daha geniş bir liste var.
Duygu oyunlarında yapmaman gerekenler
- "Üzülecek bir şey yok" gibi cümlelerle duyguyu küçültme; önce adını koy.
- Duyguları "iyi" ve "kötü" diye ayırma; hepsi bilgi taşır.
- Oyunu ceza ya da ders yapma. Çocuk yorulduysa bırak.
- Duygu kartını bir davranış sınaması gibi kullanma ("hadi göster bakalım").
Ekranlı seçenekler
Ekranlı bir duygu oyunu seçeceksen reklamsız, satın alma yönlendirmesi olmayan ve ebeveyn gözetiminde oynanabilecek bir tür ara. Ekran süresi konusunda kesin bir dakika vermek yerine çocuk sağlığı kuruluşlarının güncel önerilerine ve çocuk doktoruna bak. Seçimde yardımcı olması için çocuklar için uygulama seçerken yazımızı okuyabilirsin.
Duygu kartlarını günlük hayata nasıl yedirirsin?
Oyun masada kalırsa duygu kelimesi yalnızca oyun anında kullanılır. Kartları günlük hayata taşımak için birkaç küçük alışkanlık işe yarar:
- Yemek masasında bir kart: Herkes günün duygusunu bir kartla gösterir. Yetişkinler de katılsın; çocuk "büyükler de üzülüyor" bilgisini görmüş olur.
- Okul dönüşü: "Bugün nasıldı?" yerine "Bugünün kartı hangisi?" sormak, çocuktan genel bir "iyiydi" yerine daha ayrıntılı bir cevap getirebilir.
- Yatmadan önce: İki kart seç: bugünün en hoş duygusu ve en zor duygusu. Konuşma kısa kalsın, yargı olmasın.
- Kitap okurken: Karakter bir şey yaşayınca kartı birlikte kaldırın.
Duyguların bir şiddet ölçeği olduğunu da gösterebilirsin: aynı kızgınlık bir kartta "hafif", başka kartta "çok güçlü" olabilir. Bir ölçek çizip kartları yerleştirmek, çocuğun "kızgınım" ile "öfke patlaması" arasındaki farkı fark etmesine yardım edebilir.
Ebeveynin kendi duygusunu adlandırması
Çocuk en çok yetişkini taklit eder. "Şu an biraz yorgunum, bu yüzden sesim sert çıkabilir" cümlesi, bir kartı göstermekten daha etkili bir örnek olabilir. Kendi duygunu açıklarken suçlayıcı dil kullanma; "sen beni kızdırdın" yerine "ben kızgınım" de.
Sık sorulan sorular
Duygu kartları hangi yaştan itibaren kullanılır?
İki-üç yaştan itibaren yüz ve beden taklidi şeklinde basit biçimde kullanılabilir. Çocuktan çocuğa değişir; kelimeler gelişmemişse resimle, taklitle başla.
Çocuk duygusunu anlatmak istemezse ne yapmalıyım?
Zorlama. Kendi duygularını anlat, kartı çocuğa bırak ve beklenmeden yeniden dene. Uzun süre devam eden, günlük hayatı zorlaştıran duygusal zorlanmalarda çocuk doktoruna ya da çocuk psikiyatristine danış.
Duygu oyunları öfke nöbetlerini ortadan kaldırır mı?
Hayır; böyle bir iddiamız yok. Oyun, duyguları adlandırmak için eğlenceli bir pratik sağlayabilir. Öfke nöbetleri çocuk gelişiminin doğal bir parçası da olabilir; endişen varsa uzmana danış.
Hazır kart almak gerekir mi?
Gerekmiyor. Evde yapılan kart, çocuğun kendi çizimi olduğu için çoğu zaman daha çok ilgi çeker.
Biz de OdenaVerse olarak 3-9 yaş için geliştirmekte olduğumuz Kaşif Ormanı oyununda dikkat, hafıza ve eğitici oyunlara yer veriyoruz; oyun henüz yayında değil ve herhangi bir sorunu çözme iddiası taşımıyor. Yine de çocuğunun duygusal gelişimi konusunda endişen varsa tanı ve tedavi için çocuk doktoru ya da çocuk psikiyatristi gibi uzmanlara danış.