Bir stüdyoda çalışan dövme sanatçılarının çoğu yüzdelik bir düzenle çalışır: her işten belirli bir oran stüdyoya, kalanı sanatçıya kalır. Kâğıt üzerinde basit görünen dövme stüdyo payı ve komisyon hesaplama işi, kapora, çok seanslı işler, malzeme ve indirimler devreye girince karışabilir. Bu yazıda %30, %40, %50 ve %60 gibi yaygın oranlarla somut örnekler veriyor, hesabın nerede karıştığını ve anlaşma yaparken nelere dikkat etmen gerektiğini anlatıyoruz.
Stüdyo payı nedir, neyi karşılar?
Stüdyo payı, sanatçının stüdyonun sağladığı imkânlar karşılığında her işten stüdyoya bıraktığı orandır. Bu imkânlar stüdyodan stüdyoya değişir ama genelde şunları kapsar:
- Mekan, kira, elektrik, su ve internet
- Koltuk, lamba ve ortak ekipman
- Sterilizasyon ve temizlik
- Stüdyonun adı, sosyal medya hesabı ve getirdiği müşteriler
- Resepsiyon, randevu karşılama ve müşteri iletişimi
- Bazı stüdyolarda sarf malzeme
Bu yüzden oranı konuşurken o yüzdenin karşılığında neler aldığına da bakmak gerekir.
Temel formül
Hesabın özü iki satırdan ibaret:
- Stüdyo payı = İş ücreti x stüdyo oranı
- Sana kalan = İş ücreti - stüdyo payı
Örneğin ₺8.000'lik bir işte oran %40 ise stüdyo payı ₺3.200, sana kalan ₺4.800 olur.
Yüzdelik örnekler: tek bir iş üzerinden
Aynı ₺8.000'lik iş, farklı oranlarda şöyle bölünür:
| Stüdyo oranı | Stüdyo payı | Sana kalan |
|---|---|---|
| %0 (kendi stüdyon) | ₺0 | ₺8.000 |
| %30 | ₺2.400 | ₺5.600 |
| %40 | ₺3.200 | ₺4.800 |
| %50 | ₺4.000 | ₺4.000 |
| %60 | ₺4.800 | ₺3.200 |
Tablo, oran farkının tek bir işte bile ciddi bir tutar oluşturduğunu gösteriyor. Ay boyunca onlarca işte bu fark katlanır.
Aylık örnek: aynı ciro, farklı oranlar
Ay içinde toplam ₺70.000 ciro yaptığını ve kendi cebinden ₺6.000 malzeme gideri ödediğini düşünelim:
| Oran | Stüdyo payı | Sana kalan (brüt) | Malzeme sonrası net |
|---|---|---|---|
| %30 | ₺21.000 | ₺49.000 | ₺43.000 |
| %40 | ₺28.000 | ₺42.000 | ₺36.000 |
| %50 | ₺35.000 | ₺35.000 | ₺29.000 |
| %60 | ₺42.000 | ₺28.000 | ₺22.000 |
Burada önemli soru şu: Malzemeyi sen mi ödüyorsun, stüdyo mu? Yüksek oranlı bir anlaşmada stüdyo malzemeyi karşılıyorsa, düşük oranlı ama malzemesi sana ait bir anlaşmayla arasındaki fark azalabilir. Karşılaştırmayı her zaman malzeme sonrası net rakam üzerinden yap.
Hesabı karıştıran durumlar
Kapora
Kapora işin toplam ücretinin bir parçasıysa, stüdyo payı da toplam ücret üzerinden hesaplanır. Sorun, müşteri gelmediğinde ve kapora iade edilmediğinde çıkar: Bu kapora paylaşılacak mı, yoksa tasarım emeği sayılıp sanatçıda mı kalacak? Bunu baştan konuş. Kapora kuralları için dövme kaporası rehberine bakabilirsin.
Çok seanslı işler
Beş seanslık bir sırt çalışmasında pay her seansın ödemesinden mi, yoksa iş bitince toplamdan mı alınacak? Her seans ödemesinden ayırmak, ay sonu hesaplaşmasını kolaylaştırır ve iş yarıda kalırsa tartışma çıkmasını önler.
İndirim ve arkadaş fiyatı
Bir müşteriye indirim yaptıysan, pay indirimli fiyat üzerinden mi alınacak? Genelde gerçekte tahsil edilen tutar esas alınır ama bunu da konuşmak gerekir.
Rötuş
Ücretsiz rötuşlarda paylaşılacak bir gelir yoktur ama koltuk ve malzeme kullanılır. Ücretli rötuşlarda ise normal oran uygulanabilir. Kuralı önceden belirle.
Kart ile ödeme
Kartlı ödemelerde banka kesintisi oluşabilir. Payın kesinti öncesi mi sonrası tutar üzerinden hesaplanacağı da netleştirilmesi gereken bir nokta.
Anlaşma yaparken sorulacak sorular
- Oran hangi tutar üzerinden hesaplanacak: liste fiyatı mı, tahsil edilen tutar mı?
- Malzemeyi kim karşılıyor?
- Stüdyonun getirdiği müşteri ile senin getirdiğin müşteri için oran farklı mı?
- İade edilmeyen kaporalar nasıl paylaşılıyor?
- Hesaplaşma ne sıklıkla yapılıyor: günlük, haftalık, aylık?
- Rötuş ve ücretsiz işlerde kural ne?
Bu soruların cevaplarını yazılı hale getirmek, ileride oluşabilecek anlaşmazlıkları önler. Yazılı bir sözleşme hazırlayacaksan bir hukukçuya danışmak iyi olur.
Stüdyo sahibi gözünden
Stüdyo sahibiysen oranı belirlerken kendi sabit giderlerini, sanatçının koltuğu ne kadar dolu tuttuğunu ve stüdyonun getirdiği müşteri payını hesaba katarsın. Her sanatçının ayrı oranla çalıştığı stüdyolarda, sanatçı bazında ciro ve pay takibi yapmak şart; aksi halde ay sonunda kimin ne kadar ürettiği bulanıklaşır. Genel muhasebe düzeni için dövme muhasebesi ve gelir gider takibi yazısını okuyabilirsin.
Hesabı her işte elle yapmamak için
Gün içinde birkaç iş yapıyorsan, her biri için yüzde hesaplamak ve ay sonunda toplamak zaman alır; bir rakam yanlış yazıldığında da hesaplaşma uzar. Dövme Sanatçısı Defteri uygulamasında stüdyo payını %0, %30, %40, %50 ya da %60 olarak seçiyorsun; her işin adisyonunda sana kalan tutar otomatik görünüyor. Ay sonu muhasebe ekranında ise ciro, stüdyo payı, gider ve net kazanç ayrı ayrı listeleniyor. Böylece stüdyoyla hesaplaşırken aynı rakamlara bakabiliyorsunuz.
Oran değişikliğini değerlendirmek
Yeni bir stüdyodan teklif aldığında ya da mevcut stüdyonla oranı yeniden konuşurken, son üç ayın gerçek cirosunu yukarıdaki tablo mantığıyla iki oranda da hesapla. Malzeme, ulaşım ve stüdyonun getireceği ek müşteriyi de ekle. Karar sadece yüzdeye bakılarak verildiğinde önemli kalemler gözden kaçabilir.
Hesaplaşmayı kolaylaştıran kayıt düzeni
Stüdyo payı anlaşmazlıkları çoğu zaman kayıt eksikliğinden çıkar. Sanatçı ve stüdyo aynı ayın cirosunu farklı hesaplıyorsa, sorun genelde bir ödemenin bir tarafta yazılıp diğer tarafta yazılmamasıdır. Bunu önlemek için her iş için şu bilgilerin kayıtlı olması yeterli:
- Tarih ve müşteri adı
- İşin toplam ücreti
- O gün alınan ödeme ve ödeme şekli
- Uygulanan stüdyo oranı
- Stüdyo payı ve sana kalan tutar
Hesaplaşma günü geldiğinde iki taraf da aynı listeye bakar ve fark varsa hangi satırdan kaynaklandığı hemen bulunur. Haftalık hesaplaşma yapılıyorsa, her hafta sonunda kısa bir özet çıkarmak ay sonunu da kolaylaştırır.
Unutma ki bu kayıtlar senin kazancını gösteren tek belgedir. Yıl sonunda vergi ya da başka yükümlülükler için muhasebecinle çalışırken de bu düzenli liste işini hızlandırır.
Kendi stüdyonu açmayı düşünüyorsan, %0 satırını gerçekçi değerlendirmek için kira, fatura ve ekipman giderlerini de hesaba katmayı unutma; bu konuda bir muhasebeciyle konuşmak iyi olur.
Sonuç
Dövme stüdyo payı hesaplama basit bir çarpma işlemiyle başlar, ama kapora, malzeme, indirim ve çok seanslı işler gibi detaylar netleşmezse ay sonunda anlaşmazlık çıkabilir. Oranı hangi tutar üzerinden hesapladığınızı, malzemeyi kimin ödediğini ve hesaplaşma sıklığını baştan konuş, her ödemeyi kaydet. Fiyatlarını bu hesaba göre gözden geçirmek istersen dövme fiyatı nasıl belirlenir yazısına geçebilirsin.